"Wacht niet op een crisis om ethische vragen te stellen"

Printervriendelijke versiePDF version

De werkdruk is hoog in zorg en welzijn, waardoor soms weinig tijd overblijft om stil te staan bij zingeving en ethiek. Waarvoor doe ik deze job en welk ethisch kader hanteer ik daarbij? Dat is geen luchtzweverij, wel integendeel. In de praktijk van elke dag, in de zorg voor mensen met een beperking, kwetsbare jongeren of de begeleiding van kinderen word je als welzijnswerker of begeleider voortdurend geconfronteerd met ethische vragen, bewust of onbewust. Eline Van Raemdonck is sinds een goed jaar ethisch referent in zorgvoorziening Emiliani voor mensen met een beperking in Lokeren. “Je moet niet op een crisis wachten om ethische vragen te stellen”, zegt ze. “Want net dan ontbreekt de tijd en de mentale ruimte om daar bewust bij stil te staan.”

“We voelden bij Emiliani allemaal dat we nood hadden aan een aanspreekpunt rond ethiek. Het moeilijkste bij ethische vragen, is als je er alleen voor staat, als je geen klankbord hebt om bij af te toetsen. Ik wil graag dat klankbord zijn. Het voorbije jaar werkte ik vooral vanuit concrete casussen. Collega’s die mij aanspreken met een dilemma waar ze op botsen. Dat kan heel uiteenlopend zijn. Onder welke voorwaarden mag ik de vrijheid van een cliënt inperken, bijvoorbeeld door zijn kamerdeur op slot te doen? Hoe geef je de kans aan mensen om zelfstandig te eten zonder hun veiligheid in het gedrang te brengen? In hoeverre kun je iemand alleen in bad laten gaan, dus zonder begeleiding? Of onder welke voorwaarden laat je een cliënt tijdelijk niet meer naar huis gaan?”

Netwerk van de gebruiker

De rol van een ethisch referent is niet om daar vanuit een kader zelf een afgelijnd antwoord op te geven. “Nee, ik ga op zoek met de collega of collega’s die met zo’n vraag zitten. In bepaalde gevallen hebben we daar ook het netwerk van de gebruiker bij betrokken, in de eerste plaats de meest nabije familie. Dat had een heel grote meerwaarde, omdat je via hen ook het perspectief van de cliënt zelf kunt inbrengen.

Het antwoord is ook nooit simpelweg ja of nee, hoewel collega’s initieel soms wel op zoek zijn naar een duidelijke, afgelijnde oplossing. Om het voorbeeld van al of niet alleen in bad gaan aan te halen. Collega’s gaven aan dat de cliënt daar zelf heel grote behoefte aan had. Het werkte heel ontspannend voor hem. Hij kon alleen in bad helemaal tot rust komen. Strikt genomen kan dat niet, omdat er bepaalde risico’s aan verbonden zijn, bijvoorbeeld als hij ten val komt. In overleg met de collega’s en de familie hebben we besloten om hem dat toch alleen te laten doen, maar met begeleidende maatregelen. Extra steunpunten om veilig in bad te gaan, een extra anti-slipmat, en we komen tussentijds checken of alles in orde is.

Samen zoeken naar evenwicht tussen veiligheid en welzijn

Zo komen we tot een evenwicht tussen welzijn en veiligheid. Natuurlijk is een veilige omgeving heel belangrijk voor onze cliënten, maar welzijn is dat in dezelfde mate. Het is altijd samen zoeken naar dat broze evenwicht. In die zin kan de oplossing voor een ethisch dilemma ook verschillen van cliënt tot cliënt. De manier waarop hij of zij dingen ervaart of zelf voor zijn of haarveiligheid kan instaan, kan immers ook sterk verschillen. Op het einde van zo’n traject kom je dan tot een waardentoets. Je weegt verschillende aspecten tegen elkaar af en komt tot een gedragen oplossing. Een uitgeschreven ethisch kader hebben we bij Emiliani niet, of nog niet. Mogelijks komt dat er wel, maar ik vind het vooral belangrijk om bij elke casus rekening te houden met de specifieke omstandigheden en behoeften van de cliënt.”

Een aantal vragen kwamen op het hoogtepunt van de coronacrisis heel acuut bovendrijven. Cliënten moesten in quarantaine geplaatst worden of moesten voltijds thuis of in de voorziening blijven, terwijl dat normaal gezien niet het geval is. “We zijn hier gelukkig grotendeels buiten schot gebleven”, zegt Eline. “Het aantal besmettingen was miniem, maar op een bepaald moment hebben we mensen wel in quarantaine moeten zetten en dat waren beslissingen die heel snel en zonder veel overleg moesten genomen worden. Een belangrijke les: wacht niet op een crisis om ethische vragen te stellen. Bij een eventuele tweede golf zullen we daar nu beter op voorbereid zijn. Best mogelijk dat we opnieuw tot quarantaine moeten overgaan, maar dan zullen we daar eerst goed over spreken met de cliënt en zijn omgeving en hen daar mentaal goed op voorbereiden. Dan zal de impact al een stuk minder ingrijpend zijn. Ook hier is veiligheid natuurlijk cruciaal, maar veiligheid waarbij je het welzijn van cliënten uit het oog verliest, is geen echte veiligheid. Vanuit de overheid houdt men daar bij een tweede golf best rekening mee. Bezoekregelingen, quarantainemaatregelen, we moeten zoeken naar meer verfijnde oplossingen. Laat dat de uitdaging zijn.

Wil jij ook graag in de welzijnssector aan de slag? Klik dan hier voor de meest recente vacatures